Iэдииху къуажэм дыдэсщ илъэсий хъуауэ. Гудзакъэ, гулъытэ зиIэ гъунэгъуфIхэр сиIэщ. Гъунэгъурэ гъуэншэджрэ жиIатэкъэ пасэрейм?! ДыщыIэпхъуэжагъащIэм къэсцIыхуащ си анэ и ныбжьын бзылъхугъэ, Зухра зи цIэр. КъызэрыщIэкIамкIэ, абы тхыдэми, бзэми, щэнхабзэми фIыуэ хищIыкIырт, адыгэбзэкIэ къыдэкI тхылъхэм ящыщ блимыгъэкIыу щIиджыкIырт, бзэм и лэжьакIуэхэри фIыуэ ицIыхурт. А псори зи фIыщIэр, си гугъунэгъум зэрыжиIэмкIэ, адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и егъэджакIуэу щыта Жылау Нурбийщ.
А бзылъхугъэм и псэлъэкIэр гъэщIэгъуэныщэщ. Ар шэщIауэ, зы урысыбзэ къыхимыгъэхьэу адыгэбзэ къабзэкIэ мэпсалъэ, псалъэм и закъуэ, егъэбзэрабзэ. Уеблэмэ илъэс 17 хъуауэ газетым сыщылажьэми, зэи сызримыхьэлIа, си щхьэ зыхуэмыкIуа адыгэ псалъэ кIуэдыжахэр е тэмэму къэдмыпсэлъхэр зэгъэкIуауэ къепсэлъ.
ЯпэщIыкIэ си гугъащ ар къуажэ пхыдза гуэрым къикIауэ, зэи сызримыхьэлIа диалект гуэрым ирипсалъэу. СыщыпкърыупщIыхьым, жиIащ Зеикъуэ къуажэм зэрыщыщыр, 1990 гъэхэм Iэдииху зэрыунагъуэу къызэрыдэтIысхьар, адыгэбзэри курыт еджапIэм къыщIиха мыхъумэ, зэи зэрыхуемыджар. Дауи, ар гъэщIэгъуэн сщыхъуащ, и егъэджакIуэми сыщIэупщIащ.
— Адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмкIэ, тхыдэмкIэ дезыгъаджэу щытар РСФСР-м щӀэныгъэмкIэ и отличник цӀэр зыхуагъэфэщауэ щыта Жылау Нурбийщ. Абы и цIэр зэхэзмыха бзэми, щэнхабзэми, тхыдэми я лэжьакIуэхэм яхэту къыщIэкIынкъым. КъищынэмыщIауэ, Нурбийщ адыгэ хабзэм дыщызыгъэгъуэзар. Ар илъэс 50-м щӀигъукӀэ егъэджакIуэ IэнатIэм пэрытащ, икIи, уи фIэщ гъэхъу, нобэ уей-уей жрагъэIэу бзэм хуэлажьэхэм я нэхъыбэр абы и гъэсэнкIэ! СССР-м япэ дыдэу щыӀа лъахэхутэ музейр къызэзыгъэпэщауэ щытари аращ. АтIэ, Нурбий тхэрт… Дэ къыдбгъэдилъхьэ щIэныгъэм къищынэмыщIа, тхыгъэу къызэринэкIмэ и гуапэу тхэрт. И урокым сыкъытричурэ, абы итхар сэ кърызигъэтхыкIыжырт: «Уэ дахэу уотхэри, мыхэр къабзэу къитхыкIыж», — жиIэурэ. Дерсхэр блэзгъэкIми, Жылаум и тхыгъэхэм къахэсх щIэныгъэм срикъуащ, нэхъ сэбэпи къысхуэхъуащ, къызэрыщIэкIамкIэ. Абы щIэныгъэу зэхуихьэсыжам гъуни нэзи иIэтэкъым. Адыгэбзэм хэхуа, ящыгъупщэжа е тэрэзу къэдмыпсэлъ псалъэхэр дигъэцIыхужырт. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, и унэм мафIэ къыщIэнэри, илъэс бжыгъэкIэ зэхуихьэсауэ щыта тхыгъэхэр исауэ щытащ. Ар езым къехьэлъэкIащ, дауи, ауэ дэри зыхэтщIат. Бзэмрэ хабзэмрэ я мыхьэнэр гуащIэу зыхэтщIэу дигъэсати, а мафIэсым щIэныгъэм и Iыхьэшхуэ зэрыхэкIуэдар къыдгурыIуэрт. АтIэ, Нурбий жиIэрт: «Бжэмышкъым, атIэ, бзэмышхщ! Бжэракъым ар зымышхыр, бзэращ зыхуэмышхыр». Апхуэдэ щапхъэхэр къыщыпхуахькIэ, уи гум нэхъ иреубыдэ псалъэм и къэхъукIэмрэ щыуагъэу тIэщIэкIымрэ. Адыгэбзэр щIыуэпсым къыхэкIащ, пычыгъуэ къэс мыхьэнэ иIэу къигъэщIащ лъэпкъми, гурыIуэгъуэу щIыщытыр аращ. Е, пщэдыкъ жыдоIэ… Сыт пщэдыкъым къикIыр? Пщэр гурыIуэгъуэщ, «дыкъ» жиIэмэ, дауэ ар къызэрыбгурыIуэнур? Зыуи. АтIэ, пщэдакъэ жысIэмэ-щэ?! Нэхъ гурыIуэгъуэщ, пэжкъэ? Пщэм и дакъэ, пщэр щиух… Мис апхуэдэ куэдым тетхыхьырт си егъэджакIуэр. Сэ гъащIэ къэзгъэщIащ, лъэпкъыбэ жылэм сыщопсэу, лэжьапIэ сыIутщ, ауэ си бзэм япэ нэгъуэщIыбзэ изгъэщынукъым, Iэмал щыIэххэу. Ар си гъащIэ кIыхьым къыпхрысха Iущыгъэщ, егъэджакIуэ лъэщым зэи тщымыгъупщэну къытхилъхьа щIэныгъэщи. Хуэфащэт абы фIыщIэрэ фIыгъуэу щыIэр. Ди нобэрей щIэблэр хуэныкъуэщ апхуэдэ егъэджакIуэхэм, гъэсакIуэхэм. Апхуэдэхэрат глобализацэм дыкъезыгъэлыфынур, — жеIэ Iэзычэ Зухра.
ЩIышылэм и 19-р и махуэщ Жылау Нурбий. Ар 1931 гъэм Зеикъуэ къуажэм къыщалъхуат. Зи сабиигъуэр Хэку зауэшхуэм и лъэхъэнэ хьэлъэхэм хиубыда цIыху мелуанхэм ящыщащ Нурбий. И адэ Хьудинрэ и анэ Чэзибанрэ зэдагъуэта бынищым я нэхъыжьыр арат. И ныбжьыр илъэси 10-м нэсауэ, 1940 гъэм и адэр, къыкIэлъыкIуэ илъэсым и анэр дунейм ехыжащ. Ибэу къэнауэ щыта Нурбий, Жанпагуэ, Анатолэ (ахэр сабий цIынэт) сымэ япIыжащ я адэшхуэ-анэшхуэм.
ЗэрыцIыкIу лъандэрэ ар дихьэхырт литературэм, апхуэдэуи фIэфIт адыгэ хъыбарыжь¬хэр, таурыхъхэр, псалъэжьхэр зэхуихьэсын. Езыми итхырт усэ цIыкIухэр, рассказ кIэщI¬хэр, очеркхэр. А тхыгъэхэм ящыщ куэд къытрадзащ районым, республикэм къыщыдэкI газетхэм, нэхъ иужьыIуэкIэ ¬«Iуащхьэмахуэ» журналми къытехуэу хуе¬жьащ.
Хэкум къулыкъу хуищIэу, ¬щалъ¬хуа щIыналъэм къигъэзэжа нэужь Жылаум къуажэ школым лэжьэн щы¬щIидзащ, КъБКъУ-ри зэрылажьэм хуэ¬дэу¬¬рэ къиухыжащ. Жылау Нурбий лэжьащ Зеикъуэ дэт курыт школ №4-м и унафэщIу, иужькIэ курыт школ №1-м и унафэщIым гъэсэныгъэ лэжьыгъэмкIэ и къуэдзэу. ГъэсакIуэ, егъэджакIуэ IэкIуэлъакIуэм иригъэджахэм къахэкIащ ди республикэм и IуэхущIапIэ куэдым цIэрыIуэ щыхъуа лэжьакIуэ пашэхэр. Абыхэм яхэтщ дохутыри егъэджакIуи, щIэныгъэлIи къэхутакIуи, тхакIуи усакIуи, мэкъумэш IэщIагъэ¬лIи инженери, щэнхабзэ лэжьакIуи къэрал къу¬лыкъущIи.
Адыгэ лъэпкъым и тхыдэм, щIэблэм я гъэсэныгъэм, хабзэм, нэмысым ехьэлIа лэжьыгъэ куэд зэфIэзыха хэкупсэхэм ящыщщ ар. УФ-м и ТхакIуэхэм, Журналистхэм я союзхэм хэта, зи лэжьыгъэфIым папщIэ «Урысей Федерацэм цIыхубэм щIэныгъэ егъэгъуэтынымкIэ и отличник» цIэр, дамыгъэ лъапIэ, щIыхь, фIыщIэ тхылъ куэд зыхуагъэфэщауэ щыта тхакIуэ, журналист, егъэджакIуэ цIэрыIуэ, щIэблэм я узэ¬щIакIуэ Жылау Нурбий Хьудин и къуэр илъэс 55-м нэскIэ пэрытащ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ IэнатIэм.
Абы и гъэсэнхэр куэд щIауэ адэшхуэ-анэшхуэ хъужащ. Абыхэм нобэ я къуэрылъху-пхъурылъхухэр зэрагъэIущыр Жылаум къабгъэдилъхьа щIэныгъэрщ. Аракъэ «щIым щIэлъу псэу» жыхуаIэри, гъащIэм и мыхьэнэ нэхъыщхьэри?!
