Cumhuriyette yeniden Uluslararası Hazar Dijital Forumu düzenlendi ve üçüncü kez büyük etkinlikler için otoriter bir platform statüsünü doğruladı. Katılımcı sayısı istikrarlı bir şekilde artış gösteriyor: bu yıl Rusya Federasyonu’nun 15 bölgesinden ve İran, Kazakistan, Özbekistan ve diğer bazı ülkelerden yaklaşık 1300 uzman kayıt yaptırdı.
Forum kapsamında aşağıdaki öncelikli konuların odak noktası olduğu çok sayıda tartışma ve panel oturumu gerçekleştirildi:
* ekolojik kontrol ve denetim,
* “yeşil” enerji sektöründe dijital teknolojiler,
* “Kuzey – Güney” uluslararası ulaşım güzergâhının dijital altyapısının oluşturulması,
* Dünya’nın uzaktan algılama sisteminin geliştirilmesi, buna Hazar Denizi’nin çevresel sorunlarının çözümü de dahil,
* yerli BT çözümleri ve yazılımlarının geliştirilmesi,
* deepfake’lerle mücadele.
Forumun ilk gününde Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, forumun katılımcı ve organizatörlerine resmi bir hitapta bulundu. Mesajında forumun Hazar bölgesi ülkelerinin dijital iş birliği hakkında profesyonel diyalog için kilit bir platform olduğunu vurguladı. “Kuzey – Güney” uluslararası ulaşım koridoru çerçevesinde lojistiğin dijitalleşmesinin stratejik önemini ve Hazar’ın Avrasya’nın önemli bir ulaşım ve enerji merkezi haline gelmesini belirtti. Hazar dijital ekosisteminin, dijital ticaretin ve dezenformasyon ile deepfake’lere karşı ortak tedbirlerin geliştirilmesine dikkat çekerek forumu sadece ekonomik değil, aynı zamanda dış politika açısından da Hazar ülkelerinin bütünleşme aracı olarak nitelendirdi.
Özellikle Dağıstan Cumhuriyeti Gençlik İşleri Bakanı Kamil Saidov tarafından sunulan girişime özel önem verildi: şu anda bölgede internette istenmeyen içeriklerin tespit ve engellenmesiyle uğraşan bir siber gönüllü grubu faaliyet göstermektedir. Son beş yılda gönüllü sayısı 20–30 kişiden 150’nin üzerine yükseldi. Saidov’un sözlerine göre, yasa dışı içerik tespit edildiğinde ekip hızlı bir şekilde engelleme işlemine başlıyor.
Dağıstan Cumhuriyeti Başkanı Sergey Melikov, forumun açılış konuşmasında bölgenin tarih boyunca medeniyetler ve kültürlerin kesişme noktası olduğunu, günümüzde ise Hazar havzası ülkelerini birbirine bağlayan bir “dijital köprü”ye dönüştüğünü vurguladı.
Melikov ayrıca, Hazar ülkelerinde dijital dönüşümün başarılı deneyimlerinin incelenmesinin karşılıklı ilgi taşıdığını, zira bu ülkelerin her birinin tüm taraflar için faydalı olabilecek benzersiz birikimlere sahip olduğunu ifade etti.
Rusya Federasyonu Dijital Kalkınma Bakanı Maksut Şadayev, bakanlığının Kazakistan, “Kazahtelekom” ve “Rostelekom” şirketleriyle birlikte Hazar Denizi’nin tabanından fiber optik iletişim hattı döşenmesi imkanını araştırdığını, bunun da kuşkusuz bölgenin gelişimine güçlü bir ivme kazandıracağını bildirdi.
Forumda ayrıca ana projelerden biri olan “Kuzey – Güney” Ulaştırma Koridoru da ele alındı. Digistorm bakanlığı temsilcileri, Dağıstan toprakları üzerinden geçen kuzey güzergâhındaki araç hareketlerinin çevrimiçi izlenmesini sağlayacak bir sistemin devreye alındığını açıkladı. Bu, yük taşımacılığının güvenliğini ve verimliliğini artıracak. Projenin daha da geliştirilmesi amacıyla “GLONASS” şirketiyle iş birliği anlaşması imzalandı.
Projenin birinci aşaması kapsamında çevrimiçi yük takibi gerçekleştirmek üzere 20 hizmet noktasının açılması planlanmaktadır. “Kuzey – Güney” koridorunda çalışan araçlar uydu navigasyonu ile donatılacak ve GAİS “ERA-GLONASS” tabanlı platforma bağlanacaktır.
“İran tarafı bize taşıyıcılar için kullanılan dijital ulaşım-lojistik platformunu tanıttı ve bunu Rusya ile entegre etmeye hazırlar. … Elektronik dijital imzanın karşılıklı tanınmasının geliştirilmesi ve dijital platformlarımızın birleştirilmesi konusunda karşılıklı ilgi bulunuyor. Bunun Hazar Dijital Forumu çerçevesinde gerçekleşmesinden çok memnunuz” — dedi Rus-İran iş birliği çalışma grubu temsilcisi Natalya Zadonskaya.
İran’ın Karum Press yayın organı, Arap ülkelerinin “Kuzey – Güney” koridoru lojistiğine dahil olma konusunda ilgi gösterdiğini ve hatta güzergâhın devamı olarak Hürmüz Boğazı’nın altından geçecek bir tünel fikrinin bile tartışıldığını belirtiyor.
Uzmanlara göre koridor siyasi bir karar olarak değil, istenen ve gelecek vadeden bir proje olarak algılanmaktadır. Hürmüz’ün altından geçecek kadar sermaye yoğun bir projenin görüşülmesi, Orta Doğu ve Arap ülkeleri yönetimlerinin Hazar dijital ulaşım gündemini kısa süreli bir inisiyatif değil, uzun vadeli bir altyapı eğilimi olarak gördüğünü göstermektedir.
Buna ek olarak, bölge yönetimi forumda dijital ikizlerin kullanımına dayalı bir ekolojik izleme sistemi oluşturma girişiminin desteklendiğini belirtti; bu, gerekçeli ve dengeli kararlar alınmasını sağlayacaktır. Enerji alanında öncelik, işletmeler için erişilebilir dijital hizmetlerin geliştirilmesidir.
Gelecek yıl forumun coğrafyasının, uluslararası ulaştırma koridoruyla ilişkili ve doğu yönünde bulunan ülkelerin dahil edilmesiyle genişlemesi bekleniyor. Bu açıklamayı Dağıstan Cumhuriyeti Dijital Kalkınma Bakanı Yuri Gamzatov yaparak, bu hedefe ulaşmak için bölge ülkelerinin bakanlık ve daireleriyle yakın iş birliğinin gerekli olduğunu vurguladı.
